Congo viert op 30 juni 50 jaar onafhankelijkheid. Een bewogen halve eeuw, waarin de Congolezen gebukt gingen onder dictatuur, geweld en het voorbije decennium twee verscheurende en gruwelijke oorlogen. In het oosten van het land worden nog dagelijks vrouwen beestachtig verkracht en verminkt. "Veel reden om te vieren is er eigenlijk niet", zegt Walter Zinzen, voormalig VRT-journalist en Congo-kenner. "Al zijn er ook prille signalen die doen dromen van een betere toekomst voor Congo."

Kun je Congo eigenlijk wel echt onafhankelijk noemen? Milities en westerse bedrijven roven
het land leeg. De overheid blijft in grote delen afwezig.

Walter Zinzen: "Westerse bedrijven roven het land inderdaad leeg, maar dat kunnen ze alleen bij gratie van diezelfde Congolese overheid. De entourage van de president, ministers, lokale gezagsdragers, ze laten zich allemaal rijkelijk bedienen door bedrijven die de mijnen ontginnen. De diefstal van grondstoffen (onder meer diamant, goud, coltan, ph) gebeurt eigenlijk maar in de mate dat de Congolese overheid het
toelaat. Overigens houdt zo goed als de hele wereld zijn blik vandaag op Congo gericht. Canadese bedrijven nemen momenteel het voortouw in de leegroof, maar ook Britten, Amerikanen, Chinezen, Indiërs tot Kazachstan toe, allemaal proberen ze hun deel van de koek in te pikken."

Welke rol speelt de volkerenmoord van '94 in buurland Rwanda daarin?
Walter Zinzen: "Eigenlijk betalen de Congolezen nu de tol van die genocide. Het is daardoor dat massaal veel hutu de grens over gevlucht zijn, met in hun zog ook veel daders met bloed aan hun handen. Het is voor Rwanda het eeuwige voorwendsel om zich te mengen in Oost-Congo, maar ook om zich te verrijken met de Congolese bodemrijkdommen."

Congo is de jongste jaren voortdurend voorwerp van debat in België. Moeten we Kabila zeggen waar het op staat of hem met respect benaderen?
Walter Zinzen: "Zwijgen is geen optie meer. Op het moment dat ik nu met u praat, worden in Oost-Congo honderden vrouwen gruwelijk verkracht en verminkt. Op dit eigenste moment! Dan is de fase van subtiele druk en omzichtigheid voor mij al lang gepasseerd. Niets doen, zwijgen of relativeren, dat getuigt pas van een gebrek aan respect voor het Congolese volk."
Hoe dan ook is Kabila de eerste verkozen president in 40 jaar.

Dat is toch een grote stap vooruit in vergelijking met het tijdperk onder Mobutu?
Walter Zinzen: "De verkiezingen op zich waren ontegensprekelijk een succes. Wat daarop volgde, is echter een aanfluiting van alles waar een democratie voor staat. Kabila mag dan wel verkozen zijn, Congo is geen democratie. Het land gaat gebukt onder een enorme corruptie. Mensen worden, zeker in het oosten, geterroriseerd. Het leger beschermt zijn eigen bevolking
niet. Neen, met het democratische gehalte van Congo is het slecht gesteld. Niettemin zijn er wel degelijk stappen vooruit gezet. De vrijheid van meningsuiting is groter dan ooit. Spreek een Congolese burger aan en je krijgt een stroom van kritiek op het beleid van Kabila. De pers werkt ook relatief vrij, maar onderhuids blijft de repressie aanwezig. Kijk naar de recente
moord op mensenrechtenactivist Floribert Chebeya. De ANR (Agence Nationale de Renseignements), de Congolese
inlichtingendienst, werkt als een soort Gestapo. Mensen worden opgepakt zonder enige reden en gemarteld.
Firmin Yangambi, een advocaat uit Kisangani die zich bekommert om de mensenrechten, werd vorig jaar ter dood veroordeeld voor bezit van oorlogswapens en het opzetten van een opstandige beweging. Zonder ook maar het minste bewijs. De man zit
nog steeds in de cel in afwachting van zijn proces in beroep."

In 2011 of 2012 zijn er opnieuw presidentsverkiezingen. Kan Congo daarmee een stap vooruit zetten?
Walter Zinzen: "Ik hoop uit de grond van mijn hart dat ik mij vergis, maar ik vrees van niet. Geen enkele serieuze tegenkandidaat zal het tegen hem durven opnemen. Kabila zal dus herverkozen worden in verkiezingen die nog maar weinig met democratie te
maken hebben. Waar we misschien onze hoop kunnen op stellen, is het middenveld. Vakbonden, mensenrechtenorganisaties,
boerencoöperaties. Die leveren allemaal goed werk in moeilijke omstandigheden. Alleen is het allemaal nog heel pril en broos en ook zij worden bedreigd door het corrupte regime van Kabila. Ook economisch is er heel wat potentieel aanwezig in Congo. Bekwame ondernemers krijgen echter binnen de kortste keren lokale machthebbers over de vloer van zodra ze succes boeken.
In ware maffiastijl worden ze dan verplicht om diezelfde potentaten te laten mee-eten van de winst. Zo kun je nooit een welvarende economie uitbouwen."

Peter Heirman

Lees het uitgebreide interview op www.acwvisie.be