“Een kunstwerk maken helpt me om mijn verhaal te verwerken. Mij op deze manier kunnen uitdrukken werkt echt bevrijdend.” Dat zegt Stéphane uit Kameroen. Hij ontvluchtte zijn geboorteland en kwam in België terecht. Over waarom hij gevlucht is, wil hij niet al te veel kwijt. Het ligt allemaal nog te vers in het geheugen. “Ik ben wel heel gelukkig hier in België. Ik hoop van harte om hier te kunnen blijven.”

Stéphanes asielprocedure loopt nog. Hij ondervindt dus aan den lijve de angst om teruggestuurd te worden naar een land waar hij gevaar loopt. Samen met enkele andere gevluchte kunstenaars werkt hij aan een groots monument dat nu zondag 20 juni onthuld wordt op Wereldvluchtelingendag.

Witte paraplu's

Wanneer we het atelier Zinneke in Laken binnenlopen (eigenlijk een grote hangar), zien we allemaal witte pakken, druk bezig witte paraplu’s te behandelen, klaar om gemonteerd te worden. Het moet uitmonden in een constructi van maar liefst 6 meter hoog, die zondag te bewonderen zal zijn op het Fernand Cocqplein in Elsene.

“Die paraplu’s zijn het symbool van de bescherming die wij zoeken”, legt Stéphane uit. De man heeft al zijn sporen verdiend als kunstenaar, ook in Kameroen. “Ik beperk me niet tot één discipline. Beeldhouwkunst, schilderkunst, ik hou ervan om die verschillende talen te gebruiken en daarin mijn gevoelens en mijn kijk op de wereld uit te drukken.”

Reusachtig symbool van bescherming

Kunstenares Ann Van de Vyvere begeleidt de vluchtelingen. “Het wordt een groot dak boven ons hoofd, een reusachtig symbool van bescherming”, legt ze uit. “6 meter hoog, dat krijgen we hier nooit buiten, dus wordt het vooraf gedemonteerd en op het Fernand Cocqplein opnieuw in elkaar gezet. Een huzarenstukje, maar het gaat goed vooruit. Iedereen is heel gemotiveerd.”

Vluchtelingenstromen

Wereldvluchtelingendag vestigt de aandacht op de nood aan bescherming van mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld. “In heel de wereld zijn 42 miljoen mensen op de vlucht”, zegt Els Keytsman, directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen. “Amper een fractie daarvan komt in Europa terecht. Vluchtelingen belanden hoofdzakelijk in buurlanden van het land waaruit ze vluchten. Het beeld dat wij overspoeld worden door asielzoekers, klopt dus niet. Het zijn veelal landen in het Zuiden die vluchtelingenstromen over zich heen krijgen.”

Wereldvluchtelingendag wordt gevierd in Brussel en zeven andere Europese grootsteden. Els Keytsman: “Daarbij willen we ook een aantal eisen kenbaar maken aan België en Europa. Asiel is een recht, maar dat recht wordt in Europa steeds meer met de voeten getreden. Grenzen worden afgesloten, waardoor mensen vaak zelfs geen toegang meer krijgen tot de procedure. Veel mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld maken op die manier bij voorbaat geen kans.”

Loterij

Een ander probleem is dat het asielrecht in de EU-landen op een heel verschillende manier toegepast wordt. “In Griekenland worden asielzoekers bijvoorbeeld zeer slecht behandeld en krijgt zo goed als niemand een erkenning. In andere landen loopt het beter, maar op die manier wordt asiel een loterij zonder enige rechtszekerheid. Om die reden vragen wij ook dat de Dublin-verordening bijgestuurd wordt. Die zegt dat een vluchteling asiel moet aanvragen in het eerste EU-land waar hij aankomt. Veel mensen worden op die basis naar Griekenland gestuurd waar hun asielrecht, zoals gezegd, onbestaande is. Ook hier is maar weinig sprake van rechtszekerheid.”

Het asielbeleid in België vertoont eveneens grote gebreken. “Asielzoekers hebben recht op menswaardige opvang, maar in ons land leven momenteel 3.000 asielzoekers op straat, onder wie 700 minderjarigen. Mensen worden ook nog steeds opgesloten, hoewel ze geen misdrijf gepleegd hebben. Positief is wel dat in België geen kinderen meer opgesloten worden. Ook moeten we nog meer werken aan hervestiging van vluchtelingen, mensen die naar een buurland vluchten maar daar geen menswaardige opvang kunnen krijgen. Die zouden wel in België terecht moeten kunnen, zoals we dat vorig jaar met succes gedaan hebben voor 47 Irakezen die naar Syrië gevlucht waren, maar daar niet konden worden opgevangen.”

Peter Heirman

Meer info op www.vluchtelingenwerk.be